"Wees de verandering die je wilt zien in de wereld."

- Ghandi

Ja, ik wil op de hoogte blijven van de activiteiten van het Huis voor Zingeving en de gratis nieuwsbrief ontvangen.

Het afgelopen decennium heeft zich in het geïndividualiseerde en welvarende Nederland een verontrustende ontwikkeling voorgedaan die samengevat kan worden als de opmars van het dikke-ik, zo zegt de socioloog en filosoof Harry Kunneman. Deze eigentijdse figuur openbaart zich met grote kracht in de openbare ruimte: in het verkeer, in treinen, in voetbalstadions, op straat, in wacht- en spreekkamers en in talloze tv-programma's. Maar ook op het niveau van de lokale en landelijke politiek en binnen het bedrijfsleven voelt het dikke-ik zich bijzonder thuis, onder meer in de gedaante van zich dik makende politici en zelfverrijkende managers.

Als belichaming van het moderne, autonome en welvarende individu is het dikke-ik niet alleen weldoorvoed, om niet te zeggen volgevreten, maar neemt het ook veel ruimte in, vooral in de vorm van onverschillig, lomp of zelfs gewelddadig gedrag. Het dikke-ik neemt wat het nodig denkt te hebben en dat is heel wat. Het wil niet alleen steeds meer consumeren, maar eist ook erkenning van zijn handelingsvrijheid en respect voor zijn hoogst individuele opvattingen en verlangens. Dit leidt tot voortdurende wrijving met anderen. Het dikke-ik is verwikkeld in een permanente concurrentie- en prestatieslag. Niet alleen ziet het zich steeds weer gedwongen om anderen te overstemmen of opzij te duwen teneinde ruimte te scheppen voor het eigen standpunt. Ook stuit het voortdurend op de onbetrouwbaarheid, de incompetentie en de domheid van anderen, zo meent hij. Individuen, groepen en hele culturen worden door het dikke-ik als achterlijk terzijde geschoven. Het treft voor het dikke-ik dan ook dat hij een zeer dikke huid heeft en kritiek en tegenspraak van zich kan laten afglijden als water van een otterhuid.
 
In zijn boek Het leven als kunstwerk legt de filosoof Joep Dohmen uit wat Kunneman bedoelt. Het dikke-ik, zegt hij, is een lelijke term voor een lelijk ding: het consumptieve, zich breed makende individu met een dikke huid. Kunneman pleit voor een vorm van diepe autonomie waarin mensen wel degelijk openstaan voor een zinvol leven en het lot van de ander. Het zou me niet verbazen, zegt hij, als die term – het dikke-ik – het haalt en als we de komende jaren om ons heen kijkend telkens opnieuw moeten vaststellen: daar heb je weer zo'n dikke-ik. Uiteindelijk komen het vaderlandse onbehagen en de Nederlandse cultuurkritiek neer op de vaststelling dat het verval van de moraal en de opmars van het amorele dikke-ik gelijk op gaan. Platte zelfgerichtheid, grof gedrag, gemakzuchtige genotszucht, zelfverrijking en zinloos geweld beheersen het alledaagse leven steeds meer. De algemene klacht is dat individuele vrijheid en moderne zelfontplooiing blijkbaar niet langer ten gunste, maar juist ten koste van de gemeenschap plaatsvinden.
 
In Het leven als kunstwerk bindt filosoof Joep Dohmen de strijd aan met het paternalisme van links en rechts, met de moraal van vrijheid-blijheid die al een halve eeuw onze harten en hoofden bezet houdt, met dominante levenshoudingen zoals onverschilligheid, cynisme, sentimentalisme en fundamentalisme. Het is hoog tijd voor een nieuwe publieke moraal waarin de grote levensvragen weer aan bod komen: Wie ben ik en wat vermag ik in deze maatschappelijke omstandigheden? Hoe stem ik af op de ander en wat is een goed leven leiden?

Bron: Joep Dohmen.(2008).Het leven als kunstwerk. Lemniscaat.

Joep Dohmen (1949) is hoogleraar Wijsgerige en Praktijkgerichte Ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Hij probeert middels zijn publicaties de filosofie van de levenskunst weer bekend te maken onder de Nederlandse bevolking, nu we sinds de geleidelijke  ontkerkelijking van onze cultuur  geconfronteerd worden met een toenemend  verval van de moraal.

Geplaatst op 19/05/2011
door Hans Pijnaker


Klik hier voor de huisregels.

Klik hier om terug te gaan naar "Recente berichten"