"De ware liefde blijkt niet iemand te zijn die aan al je eisen voldoet, maar iemand bij wie je al je eisen als vanzelf loslaat."

- Uit Rubriek 'Van twee kanten' Volkskrant Magazine

Ja, ik wil op de hoogte blijven van de activiteiten van het Huis voor Zingeving en de gratis nieuwsbrief ontvangen.

Hans Küng werd dit jaar 83 jaar oud. Wie is Hans Küng? Hans Küng is een modern vooruitstrevend criticus van de RK kerk, hoogleraar theologie, vriend van Johannes 23e en door hem als officiële adviseur aangesteld van het Tweede Vaticaanse Concilie, met als taak zijn ideeën over kerkvernieuwing en oecumene aldaar ter overweging voor te leggen. Zijn kritisch wetenschappelijke houding resulteerde echter al gauw in een slepend conflict met de Romeinse curie en in ontslag als hoogleraar aan de katholieke theologische faculteit. Gelukkig werd hij door de universiteit gehandhaafd als hoogleraar, zodat hij zijn moderniserende werk kon voortzetten. Küng verliet daarmee de binnenkerkelijke theologische activiteit en verbreedde zijn theologische interesse al gauw tot een theologische benadering van seculiere en mondiale vraagstelling.

Naast kritische studies over dogma's als de pauselijke onfeilbaarheid en de ten hemel opneming van Maria, de onderdrukking van de Franse priesterarbeiders en de grensoverschrijdende bemoeienis met het seksuele leven van de mensen, het bestaan van God en de omstreden waarheid van de kerkelijke leer,  zette hij in 1990 het Project Wereldethos op. De gedachte hierachter is dat het streven naar vrede op de wereld geschraagd dient te worden door vrede tussen de verschillende religies. Küng zocht hierbij niet naar het samenvloeien van de verschillende religies, maar naar de onderliggende verbindende waarden, die ze gemeenschappelijk hebben. Zijn stelling luidt:"Geen vrede onder de volkeren zonder vrede tussen de religies. Geen vrede tussen de religies zonder dialoog tussen de religies. Geen dialoog tussen de religies zonder fundamenteel onderzoek tussen de religies."

Ingevolge de oproep van Johannes 23e om de Kerk bij de tijd te brengen ging Küng aan de slag vanuit een kritische loyaliteit. Hij stelt ondermeer dat een christelijke kerk slechts zin heeft als zij zich niet vastklampt aan haar eigen wetten, structuren en dogma's. Hij verzet zich tegen de heersende leer van de Kerk, waarin Kerk en hiërarchie vrijwel samenvallen en voor het gelovige volk geen plaats meer is. Hij heeft kritiek op de feitelijke top-down structuren van de katholieke kerk en pleit voor een bottom-up structuur. Vandaar zijn kritiek op het Romeinse centralisme, op de autoritaire gezagsuitoefening, op de overdreven gehoorzaamheidscultuur ten koste van geestelijke creativiteit. Vandaar ook zijn pleidooi voor een actieve deelname van leken in de leiding van de Kerk. Küng ziet het als zijn taak de centrale thema's van het christelijk geloof in een moderne of zelfs postmoderne geseculariseerde cultuur opnieuw te doordenken en voor het publieke forum van gelovigen, agnosten en ongelovigen verstaanbaar te maken. Küng zoekt naar een rationele verantwoording van het godsgeloof ten overstaan van een atheïstische, agnostische en soms nihilistische wereldbeschouwing. De huidige houding van de kerkelijke leer getuigt eerder van een onderschatting van de mondig geworden mens, die leeft in een wetenschappelijk-technische cultuur voor wie alleen een 'redelijk geloof' aanvaardbaar is. Küng gaat daarbij uit van de tegenstelling fundamenteel wantrouwen t.o.v. de werkelijkheid versus fundamenteel vertrouwen. Wantrouwen betekent een fundamenteel neen tegen de ondoorzichtige werkelijkheid van de mens zelf en van de wereld, waardoor de mens voor zichzelf de toegang tot de werkelijkheid afsluit. Fundamenteel vertrouwen betekent een positieve grondhouding t.o.v. de werkelijkheid.

Tegen deze achtergrond van ambivalentie stelt Küng de vraag naar wat ons overstijgt: Wat te zeggen van de verwachtingen, de verlangens, de hoop van de mensen die niet tevreden zijn met het horizontale, het louter menselijke? Loopt dat alles op niets uit of is het gericht op die andere dimensie, die door de religieuze mens God wordt genoemd? De vraag alleen, de behoefte alleen kan niet leiden tot de dwingende conclusie dat God bestaat. Maar de hypothese God kan aanspraak maken op waarheid, is rationeel te verantwoorden dmv dat fundamentele vertrouwen, doordat het in het practisch gedurfde vertrouwen zichzelf bewaarheidt. En vanuit een dergelijke houding kan een oecumenische theologie zijn weg vinden voor de toekomst. Wat Küng voor ogen staat is een uiteenzetting van het christendom in de spiegel van de wereldgodsdiensten, in gezamenlijke erkenning en dialoog. Zijn uiteindelijke doel is een bundeling en mobilisering van alle religieuze en seculiere wereldbeschouwingen die zich in dienst willen stellen van de humaniteit ter voorkoming van een allesomvattende wereldwijde catastrofe. Alleen is het jammer dat de leiding van de rooms katholieke kerk hem uit de club heeft gegooid en zijn boeken heeft verboden. Wellicht dat andere kerken en geestelijke stromingen in Nederland meer maatschappelijke betrokkenheid bezitten dan de naar binnen gekeerde angstige katholieke kerkelijke leiders om zich in te zetten om een dergelijke catastrofe te voorkomen.

Bron: Frans Haarsma. Hans Küng.(2010).In: Denkers en religie. p 439 e.v. Veen Magazines.

Frans Haarsma (1921-2009) was hoogleraar pastoraaltheologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Geplaatst op 02/08/2011
door Hans Pijnaker


Klik hier voor de huisregels.

Klik hier om terug te gaan naar "Recente berichten"