"Vergeet wie je dacht te zijn en accepteer wie je bent."

- Dalai Lama

Ja, ik wil op de hoogte blijven van de activiteiten van het Huis voor Zingeving en de gratis nieuwsbrief ontvangen.

Na de posities van Ratzinger versus Habermas uiteengezet te hebben trekt de filosoof Patrick Loobuyck van de universiteit van Gent enkele voorlopige conclusies. Hij stelt dat ondanks de tegengestelde wereldbeelden en denkschema's van waaruit beide generatiegenoten vertrekken, ze in staat blijken om sereen en inhoudelijk met elkaar in gesprek te gaan en te zoeken naar wat hen bindt. Er wordt niet nodeloos gepolariseerd, constateert hij. Ratzinger zet zich niet af tegen de Verlichting, maar probeert ze naar waarde te schatten, Habermas zet zich niet af tegen de religie, maar stelt zich open voor wat religie nog steeds aan betekenispotentieel kan hebben. Het viel iedereen op dat Ratzinger onder invloed van Darwin het natuurrecht in zijn tekst achter zich liet. Hij erkent dat het natuurrecht nog wel een belangrijke plaats inneemt, maar tegelijk onbruikbaar is geworden wanneer we de wereld en de natuur niet meer als Gods (moreel) georiënteerde schepping ervaren, maar als een product van blinde evolutie. Deze constatering doet Ratzinger niet van harte en zal dus ook wel niet doorsijpelen in Kerkelijke geschriften, aldus Loobuyck. De postseculiere insteek van Habermas is verfrissend, omdat hij niet uit is op strijd tegen geloof en religie, maar op zoek is naar een manier om het geloof opnieuw te begrijpen en een maatschappelijke plaats te geven.

Zowel Habermas als Ratzinger blijken kritisch t.a.v. de zelfoverschatting van de Verlichting, de secularisering en de zelfgenoegzame rede evenals t.a.v. de uitwassen van het geloof en de religie, zo vervolgt Loobuyck. Volgens Ratzinger moeten religie en rede elkaar wederzijds beperken. De grote religieuze tradities van de mensheid moeten de rede aan haar grenzen  herinneren en behoeden voor destructieve pathologieën. Habermas legt meer de nadruk op wat de religieuze tradities kunnen bijdragen aan morele en politieke discussies. Volgens Habermas kunnen religieuze overtuigingen en verhalen dragers zijn van belangrijke morele intuïties. De rede kan zich dus aan het religieuze discours voeden en moet zich dus niet afsluiten van impulsen en inzichten die religie als betekenisbron kan bieden. Wel vindt Habermas, zo constateert Loobuyck, dat deze religieuze bijdrage uiteindelijk vertaalbaar moet zijn in gewone seculiere redelijke voor niet-gelovigen begrijpelijke taal. Bovendien moeten religies zich van binnenuit het ethos van de democratische rechtsstaat eigen maken als ze hun plaats opeisen in het publieke domein. Dat houdt in dat ze godsdienstvrijheid, de egalitaire sociale moraal, de autonomie van de rechtsstaat en van de wetenschap moeten erkennen.
 
Habermas en Ratzinger zijn het duidelijk met elkaar eens over het kernthema, namelijk de grondslagen van de democratische rechtsstaat. Ze erkennen het belang van de democratie én  de normatieve inbedding van de democratie in de mensenrechten. De democratie is volgens hen méér dan een systeem van meerderheidsbeslissingen, ze bevat of bouwt verder op een normatieve kern van wezenlijke rechten. Deze morele kern is niet het resultaat van de macht van de meerderheid, maar is er de grondslag van! Volgens Ratzinger moet de democratie worden ingeperkt door een onvervreemdbaar recht dat aan haar voorafgaat, terwijl Habermas stelt dat de democratie en mensenrechten gelijkoorspronkelijk zijn. Over de politieke betekenis van de secularisering benadrukken beide dat een levensbeschouwelijk neutrale Staat duidelijk te onderscheiden is van een 'secularistische 'Staat die de religie zoveel mogelijk wil uitbannen naar de privé-sfeer of naar het rijk van de irrationaliteit. Een levensbeschouwelijk neutrale overheid houdt een gelijke afstand t.a.v. de verschillende levensbeschouwingen, zowel t.a.v. de religieuze als t.a.v. de seculiere.

Dit alles met dank aan de filosofen Patrick Loobuyck en Florian Schuller voor hun heldere analyse van een ontmoeting tussen deze twee werelden.

Bron: Jürgen Habermas & Joseph Ratzinger.((2009).Dialectiek van de secularisering; over rede en religie. Klement/ Pelckmans.

Geplaatst op 28/10/2011
door Hans Pijnaker


Klik hier voor de huisregels.

Klik hier om terug te gaan naar "Recente berichten"