"Kijk ik om me heen,
sta ik midden in mijn leven..."
 
- Loesje

Ja, ik wil op de hoogte blijven van de activiteiten van het Huis voor Zingeving en de gratis nieuwsbrief ontvangen.

We leven in een postmoderne tijd, wordt er gezegd. Maar wat houdt dat eigenlijk in? De bekende cultuurfilosoof Charles Taylor spreekt zelfs van de malaise van deze postmoderne tijd. Kenmerk van de postmoderne tijd, zo vertelt ons de hoogleraar theologie Coert Lindijer, is het overheersende consumentisme. We leven in een consumptiemaatschappij, waarin ontzettend veel nuttige en nutteloze zaken geproduceerd worden, zegt hij. De producenten jagen op de consumenten en de consumenten zitten gevangen in hun greep. We moeten shoppen om de economie gaande te houden. Doen we dat niet, dan stort de boel in. Wat we kopen hebben we niet direct nodig, maar ons koopgedrag heeft een signaalfunctie. We kopen bijzondere dingen om ermee gezien te worden. Dat geeft status en prestige ten opzichte van de omgeving. Alles moet groot, dik en duur. Want dan ben je pas iemand.

Een ander kenmerk van het postmodernisme is dat we leven in een wereld van schijn. We leven in een tijd van simulaties. We willen ontsnappen naar een fantasiewereld: het ideale huis, ideale seks, ideale mode, zoals de media ons dat voorspiegelen. Als we dat maar volgen, zijn we geslaagd en gelukkig. Disneyland is zo'n voorbeeld van een schijnwereld, waarin we kunnen ontsnappen. De grens tussen simulatie en realiteit dreigt te verdwijnen. De Golfoorlog en de oorlog in Irak werden voorgesteld als een spannende film. We konden over de schouder van de helicopterpiloot meekijken. Het was alsof het niet echt was en dus geen realiteit waarover je je zorgen zou moeten maken.

Ook oppervlakkigheid is zo'n kenmerk. Ons leven heeft iets oppervlakkigs, alles moet gauw klaar zijn. In veel contacten ontbreekt de diepte. We leven in een twittercultuur temidden van honderden zogenaamde vrienden op facebook. Die kunnen we nooit allemaal werkelijk leren kennen. Het heeft alles iets vluchtigs. 'Laten we niet te diep graven". De samenleving krijgt hiermee iets onverschilligs.

We leven tegenwoordig ook in een hedonistische maatschappij. Genot, lust en vreugde zijn de hoogste goederen. Centraal in het leven staat de bevrediging van eigen verlangens, de gerichtheid op wat men zelf prettig, leuk, spannend en fijn vindt. "Je leeft maar één keer, wordt er ter rechtvaardiging gezegd. Voorwaarde voor geluk is dat we niet gehinderd worden door allerlei tradities en banden met anderen. "Laten we losgekoppeld van anderen leven." Geluk wordt ook bepaald door de mode, die niet alleen kleding betreft, maar ook alle aspecten van 'interessant zijn': politiek, intellectueel, religieus, ethisch. Om 'in te zijn' moeten we de grillige ontwikkeling van de lifestyle-trends volgen. We leven in een soort mannequinmaatschappij,  zegt de filosoof De Dijn.

Een ander kenmerk van onze postmoderne maatschappij is het nihilisme, de innerlijke leegte. De postmoderne wereld is verstoken van zin. Onze nihilistische maatschappij is steeds meer zonder echte vreugde, zonder energie en zonder hoop op een betere toekomst. Was de moderniteit nog de tijd van vooruitgangsgedachten en groei, de postmoderniteit is de tijd van het einde van de geschiedenis. We staan voor een toekomstloze toekomst en vervallen van de ene crisis in de andere.

De achtergrond van deze postmoderne malaise zijn het falen van de oude idealen en ideologieën, de relativering van zoveel en de moeite om nieuwe wegen te vinden. Er is geen overkoepelende zin meer, geen iedereen bindend ideaal, waardoor alle hoofden weer in dezelfde richting gaan staan. De maatschappij is gefragmenteerd, versnipperd. Iedereen gaat voor zichzelf. Dat leidt tot graaicultuur. En dat is een gevolg van het mens- en maatschappijbeeld van het marktdenken. Relaties worden dan gedefinieerd in termen van rechten en contracten en niet meer in termen van zijn voor de ander, zorg voor de ander en betrokkenheid op de ander. De samenleving is door het marktdenken gejuridificeerd en ontmenselijkt. Conflicten praten we niet uit, maar brengen we voor de rechter.

Misschien moeten we eerst maar een orde op zaken gaan stellen en gaan nadenken over de vraag of onze marktgeoriënteerde mens- en maatschappijvisie nog wel adequaat is in deze tijd.

Bron:
Coert Lindijer, 'Postmodern bestaan' (2000). Uitg. Boekencentrum. Coert Lindijer is hoogleraar theologie.  

Geplaatst op 4/12/2011
door Hans Pijnaker


Klik hier voor de huisregels.

Klik hier om terug te gaan naar "Recente berichten"