"Goed luisteren vereist inleving en het achterwege laten van vooroordelen."

- Conny Palmen, schrijfster

Ja, ik wil op de hoogte blijven van de activiteiten van het Huis voor Zingeving en de gratis nieuwsbrief ontvangen.

De rubriek  'Forum' heeft tot doel om middels korte stukjes uit boeken en tijdschriften de lezer uit te nodigen met ons mee te denken over zingevingsvragen en wellicht de genoemde boeken of tijdschriften ook zelf eens te lezen.

Met onze menselijke situatie is het zo gesteld, zegt de filosoof Immanuel Kant, dat onze rede of anders gezegd ons vermogen tot nadenken, voortdurend geplaagd wordt door vragen waar ze niet omheen kan, omdat ze haar door de natuur van de rede zelf worden ingegeven, maar dat ze deze vragen ook niet kan beantwoorden, omdat ze elk vermogen van de menselijke rede overstijgen.

De vragen waar het over gaat zijn metafysische vragen: de vraag naar het ontstaan van de wereld, naar de zin van het heelal en naar de onsterfelijkheid van de ziel.

Twintig eeuwen lang heeft de Kerk geprobeerd om een zogenaamd 'echte ' wereld achter onze huidige leefwereld te ontwerpen en heeft ze daarmee veel mensen een oriëntatiekader verschaft en op de been gehouden ondanks vaak moeilijke leefomstandigheden. Voorwaar een formidabele prestatie.

Maar dezelfde filosoof Kant stelt dat al die pogingen slechts speculaties zijn van de rede die haar grenzen nog niet kende en die daarom haar eigen competentie behoorlijk overschreed. En dat leidde alleen maar tot loze beweringen, die, nu we beter weten, bekritiseerd moeten worden. En dat heeft Kant gedaan.

Kant stelt vast dat we nooit kunnen weten hoe de werkelijkheid 'op zich' in elkaar zit, omdat we haar nooit 'zuiver' maar altijd gefilterd door onze gebrekkige kennisvormen, ons beperkte kenvermogen, waarnemen.

De metafysische vragen kunnen we niet beantwoorden, zegt hij, omdat elk antwoord alleen maar de structuren van ons denken weerkaatst. We kunnen de werkelijkheid nu eenmaal niet echt  kennen, omdat we haar alleen maar door onze eigen beperkte en door onze eigen beperkte ervaringen gekleurde bril kunnen waarnemen. Wie zegt ons dat we alles zien en dat we het juist zien?

Maar desondanks ligt het toch in de natuur van de rede dat ze niet om die vragen heen kan.

Kant zegt dat we de metafysische vragen niet moeten willen beantwoorden, maar dat we ze ook niet uit de weg moeten gaan. Dat zouden we overigens ook niet kunnen. Want hetzelfde vermogen, zegt hij, dat de rede in staat stelt om in te zien dat metafysische vragen niet zijn te beantwoorden, dwingt ons tegelijkertijd om ze te stellen.

Het is onze vrijheid op het gebied van het denken die ons ertoe aanzet om metafysische vragen te stellen en het is onze angst voor de leegte, zo concludeert hij, die ons ertoe verleidt die vragen te willen beantwoorden.

Daarom nogmaals: de rubriek 'Forum' nodigt u uit om met ons mee te denken over de metafysische ofwel zingevingsvragen, omdat het nu eenmaal in onze natuur ligt om dit niet te kunnen laten.

Referentie:
Rüdiger Safranski.(2004). Hoeveel waarheid heeft de mens nodig? Uitgeverij Atlas.pag. 116.e.v.